Skip to Content

ቴክ-ሳይንስ ቅጽ1

ቴክ-ሳይንስ ቅጽ2

ቴክ-ሳይንስ ቅጽ3

ቴክ-ሳይንስ ቅጽ4

ቴክ-ሳይንስ ቅጽ5

ቴክ-ሳይንስ ቅጽ6

Tech Science TV Tech Science TV

STIC DOCUMENTARY

Latest News Latest News

Latest News


የመጀመሪያዋ ኢትዮጵያዊት የህክምና ፕሮፌሰር

01/09/2018
የመጀመሪያዋ ሴት የህክምና ፕሮፌሰር ናቸው፡፡ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ታሪክ ደግሞ ይህንን ማዕረግ በማግኘት የቀደሟቸው አንድ ሴት ብቻ ናቸው፡፡ በመምህርነት፣ በተማራማሪነት እና በሀኪምነት ላለፉት 33 ዓመታት እያገለገሉ ይገኛሉ፡፡ የስኳር ህመምን የተመለከተ አንድ መጽሐፍም አሳትመዋል፡፡ ፕሮፌሰር የወይንሐረግ ፈለቀ ይባላሉ፡፡

ኢትዮጵያ ከIAEA ጋር የአምስት አመት ፕሮጀክት ስምምነት ተፈራረመች

20/09/2018

Could Genetics Influence What We Like to Eat?

27/04/2017
Understanding the roles of genes in eating behaviors and food preferences could lead to personalized diets that are easier to follow

ጌሪ አሜሪካ ተብሎ የሚጠራው የእህል ፈጅ ትል መድሀኒት ያገኙት እናት ወ/ሮ ታቦቴ አባተ

01/09/2018
ወ/ሮ ታቦቴ አባተ በቦኖ በደሌ ዞን አርሶ አደር ናቸው። ከችግራቸው በመነሳትም ጌሪ አሜሪካ ለተባለ ትል አዲስ የትል ማጥፊያ ፈጥረዋል።

ትኩረት የማጣት መንስኤዎች እና መፍትሄዎቻቸው

01/09/2018
አንዳንድ ጊዜ ትኩረት ማድረግ አቅቶት ያውቃል? ምክንያቱስ ምንድነው ብለው አስበው ያውቀሉ?

ሳይንስ እረጅናን ማቆም ይቻለው ይሆን?

01/09/2018
እርጅናን ማቆም አይቻልም ነገር ግን ለማቆም ሳይንቲስቶች እየሰሩ መሆኑን ታውቋል፡፡

የማጃንግ የደን ባዮስፌር ሪዘርቭ ሆኖ በዩኔስኮ ተመዘገበ

29/06/2017
በጋንቤላ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት ውስጥ የሚገኘው የማጃንጋ የደን ባዮስፌር ሪዘርቭ ሆኖ በዩኔስኮ መመዝገቡን የሳይንስና ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር ሚኒስትር የሆኑት ዶ/ር ኢንጂነር ጌታሁን መኩሪያ

In the future you will not have to use a plug to charge your car

05/06/2017
What’s the problem with today’s electric cars? They are very fast, do not consume that much power and can large distances on a single charge.

ፕሮፌሰር እደማርያም ጸጋ (1929 - 2010)

01/09/2018
ስለ የኢትዮጵያ የህክምና ትምህርት ባለውለታ ምን የህል ያውቀሉ ፕሮፈሰር ዕደማርያም ጸጋ

Beekeeping and Honey Production

22/01/2016
There is no well documented evidence that indicates when and where beekeeping practice started in Ethiopia.

BUTTERFLY WINGS INSPIRE NEW SOLAR AND STEALTH TECHNOLOGIES

19/06/2017
The new solar cell structure essentially mimics the scales on blue Morpho Didius butterfly wings. The Morpho Didius butterfly’s wing has tiny cone-shaped nanostructures that scatter light to create metallic

A Smart T-Shirt Monitors Your Breathing Rate in Real Time

15/06/2017
In Laval University, the experts of the Faculty of Science and Engineering and its Center for Optics, Photonics, and Lasers have made a smart T-shirt that can measure the rate of respiration in the wearer.

የአለም ሎሬት ፕሮፌሰር ገቢሳ ኤጀታ

10/06/2017
የዓለም የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥ በሰሩት ሥራ በአለም መድረክ ስማቸውንና የሀገራቸውን ስም ያስጠሩ ፀኃፊ፣ አርታኢ፣ መምህር፣ አማካሪ እና ተመራማሪ የአለም ሎሬት ፕሮፌሰር ገቢሳ ኤጀታን ከረጅሙ የሂወት ጉዞአቸው በጥቂቱ ይዘንላቹ ቀርበናል፡

Chinese City Installs Automatic Pedestrian Gates to Prevent Jaywalking

08/06/2017
Jaywalking has turned from a cultural problem to an epidemic in China, so much so that the practice has taken up a notorious nickname “Chinese-style street crossing.”

Flying cars set for takeoff at Tokyo Olympics in 2020

30/05/2017
Japan has taken a step closer to realizing its dream of launching flying cars in time for the 2020 Tokyo Olympics, following investment from a major car company.

Lack of dust makes China's air pollution much worse

25/05/2017
Airborne dust is normally seen as an environmental problem, but the lack of it is making air pollution over China considerably worse.

China makes 'flammable ice' breakthrough in South China Sea

06/06/2017
The fuel-hungry country has been pursuing the energy source, located at the bottom of oceans and in Polar Regions, for nearly two decades.

Researchers Have Successfully Grown Premature Lambs in an Artificial Womb

29/05/2017
Researchers have shown it's possible to nurture and protect lambs in late stages of gestation inside an artificial womb; technology which could become a lifesaver for many premature

“Project Portal” – a hydrogen fuel cell system designed for heavy duty truck use.

12/05/2017
Toyota is big on hydrogen. While other major manufacturers are not sure about this technology and are moving towards pure electric power, Toyota is still toying with the idea that cars could be making electricity for themselves

Science and Technology Minister Is Spending 67.5 Million For 21 Selected Projects!

15/05/2017
After comparing 331 research projects the ministry selected 21 projects to assist financially.

National Digital Library Formal Launch National Digital Library Formal Launch

Social Feed Social Feed

Science News Science News

Back

ፕሮፌሰር እደማርያም ጸጋ (1929 - 2010)

ከአባታቸው ሊቀ ካህናት አለቃ ጸጋ ተሻለና ከእናታቸው / የተመኝ መኰንን ሰኔ 30 ቀን 1929 .. በጎንደር ከተማ ልዩ ስሙ ባዕታ በተባለ ሥፍራ የተወለዱት ፕሮፌሰር እደማርያም የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርታቸውን በጎንደር ከተማ፣ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን በአዲስ አበባ ከተማ ተከታትለዋል።

ከፍተኛ ትምህርታቸውን በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ባችለር ኦፍ ሳይንስ ካገኙ በኋላ ሜዲካል ዶክተርነትን ጨምሮ ሁለተኛና ሦስተኛ ዲግሪያቸውን ከማክጊል እና ከሉንድ ዩኒቨርሲቲዎች እንዲሁም በለንደን የትሮፒካል በሽታዎች ሕክምና ትምህርት ቤት በመከታተል በሰነቁት የተለያዩ ትምህርቶች በጠቅላላ ሐኪምነት፣ በውስጥ ደዌና በሆድ ዕቃ ልዩ ሕክምና ሞያዎች የላቀ አገልግሎት እንደሰጡ ገጸ ታሪካቸው ያመለክታል።

23 ዓመት አገልግሎት በሰጡበት አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሕክምና ትምህርት ቤት ዲን በነበሩበት ጊዜ ከስዊድኑ ሉንድ ዩኒቨርሲቲ የፒኤችዲግሪ ያገኙት በክሊኒካል ቫይሮሎጂ (Clinical Virology) ነው፡፡

ጊዜው 1960ዎቹ ነው፡፡ በካናዳ እና በእንግሊዝ የህክምና ትምህርቱን የተከታተለው ወጣቱ ዕደማርያም ጸጋ ወደ ሀገር ቤት የተመለሰበት ወቅት፡፡ ያኔ ትምህርታቸውን እንዳጠናቀቁ በቶሎ ወደ ሀገራቸው ገብተው የበኩላቸውን አስተዋጽኦ ማድረግ እንደሚፈልጉት የዘመኑ ወጣቶች ሁሉ ዕደማርያምም ወደ ኢትዮጵያ ሲመለስ ትልቅ ርዕይ ሰንቆ ነበር፡፡ 1950ዎቹ አጋማሽ በተቋቋመው በያኔው የህክምና ትምህርት ቤት የሚገኙ ኢትዮጵያውን ባለሙያዎች እና መምህራንን ቁጥር ለማብዛት ታጥቆ ተነሳ፡፡ ለዚህ የሚያስፈልገውን የመጀመሪያ እርካብም በአጭር ጊዜ ተቆናጠጠ፡፡ የሚያስተምርበት የውስጥ ደዌ ትምህርት ክፍልን ኃላፊነት ጠቀለለ፡፡

የትምህርት ክፍሉን ለመለወጥ ብዙ የታተረው ወጣቱ ዕደማርያም በዚያን ጊዜ በኢትዮጵያ ውስጥ «በጭራሽ የማይታሰብ» የተባለለትን ውጥን ይዞ ብቅ አለ፡፡ እቅዱ በኢትዮጵያ ውስጥ ከዚያን ቀደም በየትኛውም የትምህርት ዘርፍ ያልተተገበረውን የድህረ ምረቃ (postgraduate) ትምህርት መጀመር ነበር፡፡

ከስር የሚፈጠሩ የድህረ ምረቃ ተማሪዎች ወደ ፊት አስተማሪ እንዲሆኑ ተጨማሪ subspeciality ስልጠና እንዲያገኙ ካናዳ ከሚገኘው፣ ከማክጊል ዩኒቨርስቲ ጋር ለስድስት ለሰባት ዓመት የቆየ ትልቅ መርኃ ግብር ጀመረ፡፡ ማክጊል እርሱም የተማረበት ነው፡፡

የፕሮፌሰር ዕደማርያም አስተዋጽኦ በድህረ ምረቃ ትምህርት ብቻ የተገደበ አልነበረም ፡፡ የህክምናን ትምህርት ደረጃ፣ ጥራት ራሱ በማሳደግ የድህረ ምረቃውን ብቻ አይደለም የመጀመሪያ ዲግሪ ትምህርቱን ጭምር የህክምና ተቋሙ በውጭውም ዓለም፣ በሀገር ውስጥም ክብር እንዲያገኝ ያደረጉ ሰው ናቸው፡፡ ብዙ ምሁራንን አፍርተዋል ሲባል ምስክርነነት ይሰጥባቸዋል። 

በጀማሪ የህክምና ተማሪዎች ዘንድ የፕሮፌሰር ዕደማርያም ዘመን ተሻጋሪ አበርክቶት አሁንም ድረስ የሚታወሰው በመጽሐፋቸው ነው፡፡ «አረንጓዴው መጽሐፍ» በሚል በተለምዶ የሚጠራው የእርሳቸው መጽሐፍ አሁንም በመማሪያ መጽሐፍነት ያገለግላል፡፡ መጽሐፉ እርሳቸው ተማሪ ከነበሩበት ጊዜ አንስቶ ለመማሪያነት መዋሉን ፕሮፌሰር ጌታቸው የተባሉ የቀድሞ ተማሪያቸው ይናገራሉ፡፡ “A gudie to writing medical reports” በሚል ርዕስ ስለተሰናዳው ስለዚህ መጽሐፍ ይዘት ብዙ የባልለታል፡፡ 

አረንጓዴው መጽሐፍ እንግዲህ የመጀመሪያ በሽተኛ እንዴት ነው ታሪኩ የሚወሰደው? እንዴት ነው የሚመረመረው? እነዚያን አቀናጅቶ ስለህመሙ እንዴት ነው የምንረዳው? የሚል የመጀመሪያ የህክምና ሳይንስ መሰረት ነው፡፡ ያቺን አረንጓዴ መጽሐፍ በመሳጠር ለተማሪዎች ሁሉ እንድትገባ ለቅድመ ዲግሪ ላሉ ተማሪዎች የተዘጋጀ ነው፡፡ እና ብዙዎቹ ከኪሳቸው የማይለዩት ነው። ከአረንጓዴው መጽሐፍ ይልቅ ምሁራን ከፍ ያለ ቦታ የሚሰጡት በፕሮፌሰር ዕደማርያም ለተዘጋጁት የህክምና ሥነምግባርን (ethics) የተመለከቱ ጥራዞች ነው፡፡ ፕሮፌሰር ዕደማርያም በህክምና ሥነመግባር ረገድም ቢሆን ፋና ወጊ ነበሩ፡፡  

ከሁለቱ መጽሐፍት ሌላ በመጽሐፍ መልክ የታተሙት የፕሮፌሰር ዕደማርያም የምርምር ጽሁፎችም በኢትዮጵያ የህክምና ሰዎች ዘንድ ተደጋግሞ ይነሳሉ፡፡ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የህክምና ትምህርት ቤት የተገኘ መረጃ እንደሚያመለክተው ፕሮፌሰር ዕደማርያም ከሰማንያ የሚልቁ የምርምር ወረቀቶችን በህክምና ጆርናሎች እና መጽሐፍት አሳትመዋል፡፡ ከፕሮፌሰር ዕደማርያም የታተሙ የምርምር ሥራዎች በኢትዮጵያውያን የህክምና ባለሙያዎች በተለይ የሚጠቀሰው በጉበት እና አንጀት በሽታዎች ላይ ያደረጓቸው ምርምሮች ናቸው፡፡

ፕሮፌሰር ዕደማርያም የጹሁፍ ሰው ናቸው፡፡ በሽተኛ ማየት፣ ማስተማር ብቻ ሳይሆን በሙያቸው ይጽፋሉ፡፡ አስፈላጊ የሚሏቸውን ነገሮች ይጽፋሉ፡፡ እነዚህ አነስ አነስ ያሉ ጽሁፎች ቢሆኑም በጣም ጠቃሚ የሆኑ ጽሁፎች ነበሩ፡ በአብዛኛው እንግዲህ ከእርሳቸው ሙያ ጋር የተያያዘ ሄፕታይተስ እና የሚባል ኢትዮጵያ ውስጥ ብዙ ያልተጠና ነገር ነበር፡፡ እርሱ ላይ ደግሞ ከፍተኛ ጥናት አካሄደው አሳትመዋል፡፡ ብዙዎቹ በመጽሐፍ መልክ ተጠርዘው ወጥተዋል፡፡ እነዚህ መረጃዎች ለሀገሪቱ እጅግ በጣም አስፈላጊ ነበሩ፡፡

ፕሮፌሰር ዕደማርያም እንዲህ በምርምር፣ በጽሁፍ ሥራዎቻቸው እና ለህክምና ትምህርት ዕድገት ባበረከቱት አስተዋጽኦ እንደሚታወሱት ሁሉ በመምህርነታቸውም ትልቅ ቦታ የሚሰጣቸው እንደሆኑ የቀድሞ ተማሪዎቻቸው ይመሰክሩላቸዋል፡፡ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የጀመሩትን መምህርነት በታህሳስ ወር መጨረሻ 80 ዓመታቸው ህይወታቸው ባለፈበት ካናዳም ቀጥለውበታል፡፡ ከጎርጎሮሳዊው 1995 .. ጀምሮ መኖሪያቸው ባደረጓት ካናዳ በኒውፋውንድላንድ ሚሞሪያል ዩኒቨርስቲ እንደዚሁም በማክማስተር ዩኒቨርስቲ በህክምና ፕሮፌሰርነት አገልግለዋል፡፡

የትጋት፣ የባለሙያነት (professionalism) የሀገር ወዳድነት፣ የትውልድ አፍሪ፣ ምሳሌ ነበሩ፡፡ ምንም ጥያቄ የለውም፡፡ የሚያውቃቸው ይደነቀ የነበረው ጠዋት አንድ ሰዓት ቢሮ ነበሩ፡፡ ሁልጊዜ እዚያው ነው የሚገኙት፡፡ ማታ ከአንድ ሰዓት በፊት ሲወጡ አይታዩም፡፡ ምሳ ሰዓት ቢሯቸው ናቸው፡፡ ምግብ እንኳ ይዘው የሚመጡት አንድ ዳቦ ማዕከሉ ቲማቲም አልፎ አልፎ ሌላ ነገር የተጨመረበት ብቻ ጎርሰው የሚውሉ ነበሩ፡፡ ስራቸውን በልተው፣ ስራቸውን ኖረው ያለፉ፣ ለኢትዮጵያ ትልቅ አስተዋጽኦ ያደረጉ፣ መምህር ነበሩ፡፡

ፕሮፌሰር እደማርያም ጸጋ ከአገር ውስጥና ከውጭ አገሮች ካገኗቸው ክብሮችና ሽልማቶች መካከል፣ ከለንደን የትሮፒካል ሜዲስንና ሃይጂን ትምህርት ቤት “The Frederick Mergatroyed Prize” ከኢትዮጵያ በሳይንሳዊ ምርምር ስኬት የብሉ ናይል ብሔራዊ ሽልማት (Blue Nile Medal) ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ንዑድ ሳይንቲስት (Distinguished Scientist) ከዓለም ጤና ድርጅት የተጋባዥ ሳይንቲስት ሽልማት (Visiting Scientist Award) ያገኟቸው ይጠቀሳሉ፡፡

ፕሮፌሰር እደማርያም ባደረባቸው ሕመም ምክንያት 80 ዓመታቸው ታኅሣሥ 23 ቀን 2010 .. 23 ዓመታት በኖሩባትና በሞያቸው ባገለገሉባት ሃሚልተን ከተማ አርፈው፣ ሥርዓተ ቀብራቸው ታኅሣሥ 28 ቀን በዚያው በምትገኘው በቅድስት ሥላሴ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ተፈጽሟል።

ምንጮቻችን፡- የጀርመን ድምፅ እና ሪፖርተር ናቸው

// ]]>